Linh Chi Hoàng

Xin chào, mình là Chi – một người mẹ của em bé đáng yêu, một người đang cặm cụi tìm tòi về giáo dục để đồng hành cùng con; và cũng là một nhân sự đã công tác trong các trường học tư thục tại Hà Nội.

Hoà chung vào không khí sôi nổi của cuộc thảo luận “dạy và học” Tiếng Anh trong nhà trường, cùng những kiến thức thú vị mình đang đọc và học về giáo dục song ngữ, bài blog hôm nay sẽ tập trung chia sẻ về các “biểu hiện” của một chương trình/trường học song ngữ tốt. Trước tiên, hãy cùng thống nhất rằng, đánh giá “tốt” dành cho chương trình học/trường học sẽ được định dạng khác nhau tuỳ theo nhóm nhu cầu và kỳ vọng của mỗi gia đình. Một giải pháp tuyệt vời với gia đình này chưa chắc đã phù hợp với gia đình khác. Mình sử dụng từ “gia đình” chứ không phải là “đứa trẻ”, vì mình tin rằng việc lựa chọn môi trường giáo dục cho con không phải vấn đề của riêng con. Đây là một quyết định lớn ảnh hưởng và chi phối đến toàn bộ các thành viên trong gia đình trong dài hạn, do đó với vai trò là bố mẹ – những người trưởng thành có khả năng đưa ra quyết định và chịu trách nhiệm, chúng ta cần có sự chuẩn bị và đầu tư.

Trong quá trình tìm hiểu và chọn trường học cho con, việc trực tiếp đến trường và đặt một số câu hỏi sẽ giúp bố mẹ xác định được chương trình học/ngôi trường này có xứng đáng với sự đầu tư (thời gian và tiền bạc) của gia đình hay không. Ở phạm vi bài blog này, mình xác định:

• Định hướng ưu tiên: môi trường song ngữ giúp con phát triển Tiếng Việt và Tiếng Anh là yếu tố quan trọng nhất.
• Đối tượng quan sát và nghiên cứu sẽ là các trường học hoặc các hệ đào tạo thuộc các trường học có yếu tố song ngữ/quốc tế (Ví dụ: hệ Cambridge/Oxford/IB…).
• Khía cạnh tập trung: giải pháp đào tạo (hay công tác dạy và học)

Dưới đây là 7 yếu tố bố mẹ cần lưu ý.

[1] Triết lý giáo dục (Philosophy)

Một chương trình giáo dục tốt thường sẽ có triết lý giáo dục liên quan tới mức độ hiệu quả hay mục tiêu song ngữ nhà trường kỳ vọng, được trình bày cụ thể, rõ ràng và minh bạch. Với thực tế trải nghiệm tiếp xúc với các lãnh đạo nhà trường, mình nhận thấy những người đứng đầu có niềm tin (rất) mạnh mẽ vào một (hoặc một vài) mũi nhọn ưu tiên sẽ thiết kế và triển khai tương đối hiệu quả và rõ nét chương trình đào tạo nhằm đạt mục tiêu đầu ra.

Một lần nữa, khi đang loay hoay tìm kiếm đích đến, bố mẹ phải nắm chắc trong tay la bàn và biết hướng đi nào mình muốn đến. Đối với mong muốn tìm kiếm một môi trường song ngữ chất lượng, bố mẹ cần cảm nhận được sức mạnh niềm tin đó và sự khả thi của kế hoạch triển khai thông qua các minh chứng được cung cấp. Đó chính là sự thuyết phục bằng lý trí và cảm phục bằng trái tim.

• Bố mẹ có thể tìm thấy thông điệp này trong các nội dung tổng quát trên website/ tài liệu giới thiệu: Tầm nhìn – Sứ mệnh – Giá trị cốt lõi; Chân dung học sinh; Lộ trình học tập; Những điểm ưu việt – vượt trội; Thư ngỏ từ Lãnh đạo;…
• Các trường có mục tiêu cao về song ngữ thường đi liền với các nội dung tìm hiểu văn hoá (cross-cultural understanding).

[2] Chương trình học và giáo án (Curriculum & Lesson plan)

Vấn đề bố mẹ cần quan tâm là: thời gian dành cho việc học/sử dụng ngôn ngữ thứ 2 là bao nhiêu và mục tiêu tổng quát của chương trình là gì?

Đối với việc xây dựng nền tảng và phát triển ngôn ngữ thứ 2 cho trẻ, lượng thời gian tiếp xúc (exposure) và tương tác (communicative interaction) rất quan trọng. Trong một nghiên cứu, các nhà khoa học đã kết luận rằng tỉ lệ từ vựng trẻ đạt được tương ứng với tỉ lệ thời gian trẻ tiếp xúc với ngôn ngữ. Như vậy, để một đứa trẻ có thể phát triển một vốn từ hiệu quả, sẵn sàng giao tiếp chủ động cần ít nhất 20% thời gian thức (1/5 wake-time) được tương tác với ngôn ngữ đó. Bố mẹ cần biết thời gian con sẽ “học” Tiếng Anh tại là bao nhiêu để tự đối chiếu, cân nhắc và lên phương án hỗ trợ phù hợp.

Bố mẹ cũng cần quan sát (nếu được dự giờ) hoặc hỏi thông tin về cách triển khai nội dung học Tiếng Anh của con. Ví dụ: nếu các chủ đề thông dụng như màu sắc, đồ vật, hình khối,… con học bằng Tiếng Anh nhưng các hướng dẫn, giao tiếp của cô giáo lại bằng Tiếng Việt hoặc rất hạn chế về mẫu câu (cô thường chỉ hỏi “What is this?” lặp đi lặp lại thay vì tạo ra bối cảnh giao tiếp) thì có lẽ đây cũng chưa phải môi trường chúng ta tìm kiếm.

• Bố mẹ có thể tìm thấy thông tin trên website của trường tại các mục: Chương trình đào tạo/ Phương pháp giảng dạy hay thông qua dự giờ trực tiếp, xem video tiết học mẫu hoặc hỏi từ các phụ huynh có con đang theo học tại trường.

[3] Học liệu và môi trường (Materials & Environment)

Khi tham quan trường và lớp học, bố mẹ nên dành thời gian quan sát những chi tiết sẽ tác động đến quá trình học của con thông qua một số câu hỏi:

Những loại học liệu nào được sử dụng trong tiết học? Giáo viên có sử dụng nhiều công cụ để thu hút học sinh thông qua hình ảnh và âm thanh không (flashcard, bài hát, video,…)? Thời gian chơi theo hướng dẫn hoặc tự do của con có được cơ hội sử dụng ngôn ngữ thứ 2 không?

Lớp học được bài trí như thế nào: bàn ghế có di chuyển linh hoạt không? Hệ thống biển bảng, tranh treo tường trong lớp hay quanh khuôn viên của trường có bổ trợ việc học ngôn ngữ thứ 2 hay không?

Trong lớp học hướng tới mục tiêu song ngữ, môi trường cảnh quan cũng cần thể hiện được tinh thần đó, đặc biệt đối với nhóm học sinh nhỏ mầm non – tiểu học. Nếu bố mẹ bước vào lớp học và cảm thấy “đầy chất song ngữ” thì có thể đây là một lựa chọn có thể cân nhắc.

[4] Giáo viên bản ngữ (Native-speaking teacher)

Giáo viên bản ngữ là một yếu tố tạo nên nhiều thảo luận giữa nhà trường và phụ huynh. Trước hết, bố mẹ cần hiểu được khái niệm mà các nhà trường thường sử dụng khi quảng bá:

• Giáo viên bản ngữ (native-speaking teacher): Người có ngôn ngữ đó là tiếng mẹ đẻ, sinh ra và lớn lên ở quốc gia mà ngôn ngữ đó được sử dụng chính. Họ phát âm chuẩn, chuẩn giọng điệu, hiểu sâu sắc về văn hóa và cách dùng ngôn ngữ trong đời sống thực tế. Các trường có đội ngũ giáo viên này thường marketing mạnh mẽ vì coi đây là một lợi thế cạnh tranh.
  Ví dụ: Người Mỹ, Anh, Úc, Canada… nói tiếng Anh là ngôn ngữ bản ngữ. 
• Giáo viên nước ngoài (International Instructor/ Foreign teacher): Là thuật ngữ chung để chỉ giáo viên đến từ một quốc gia khác, có thể là giáo viên bản ngữ hoặc không. Họ (có thể) có kinh nghiệm giảng dạy quốc tế và chuyên môn sư phạm. Giáo viên đến từ các quốc gia không sử dụng Tiếng Anh là ngôn ngữ thứ nhất được gọi là “non-native teacher”.
  Ví dụ: Người Philippines, Ấn Độ, Singapore… không sử dụng Tiếng Anh như tiếng mẹ đẻ.

Thông tin về số lượng giáo viên bản ngữ và giáo viên nước ngoài cũng cần được bố mẹ tìm hiểu và quan tâm. Bởi từ đây, bố mẹ sẽ có hình dung về môi trường và không khí có yếu tố quốc tế con sẽ theo học. Tuy nhiên, bố mẹ không cần quá lo lắng cũng như quá tin tưởng vào quốc tịch của giáo viên; bởi hiệu quả giảng dạy cần dựa trên nhiều yếu tố khác liên quan tới từng cá nhân cũng như tổng thể yêu cầu tuyển dụng, đào tạo, kiểm soát của nhà trường.

[5] Thông tin về bằng cấp, kinh nghiệm và sự gắn bó của giáo viên (Teacher Qualifications, Experience and Retention)

Một chương trình mua bản quyền ở nước ngoài hay một chương trình tâm huyết được thiết kế xuất sắc cũng không thể mang tới giá trị cho học sinh nếu không có đội ngũ giáo viên chất lượng cao – người trực tiếp triển khai đào tạo và đồng hành cùng học sinh. Do đó, việc tìm hiểu về giáo viên thông qua minh chứng về khả năng học tập (bằng cấp) và khả năng làm việc (kinh nghiệm) sẽ giúp bố mẹ tự tin hơn trong quá trình ra quyết định lựa chọn.

Ngoài ra, bố mẹ có thể tự tìm hiểu hoặc hỏi về mức độ gắn bó của giáo viên đối với nhà trường để “dự đoán” thêm về môi trường giáo dục. Bởi một môi trường tích cực sẽ thu hút và giữ chân được nhân sự giỏi. Thêm vào đó, hãy chú ý tới những thầy cô ở vị trí cốt cán như Hiệu trưởng, Giám đốc chương trình không chỉ về học vấn, quá trình công tác mà cả thời gian đã làm việc tại trường. Để hiểu, nghiên cứu, triển khai và cải tiến một chương trình dạy và học, người thực hiện cần một khoảng thời gian tương đối từ 2-5 năm; do đó người đứng đầu có thâm niên công tác trên 5 năm là một dấu hiệu tích cực. Nếu trường liên tục thay đổi các vị trí này trong thời gian ngắn thì cũng có thể là một dấu hiệu “cờ đỏ” (redflag).

[6] Niềm vui với ngôn ngữ thứ hai (Fun with the language)

Khi tham quan trường và lớp học hoặc xem các video tiết học trên website/fanpage, bố mẹ hãy quan sát chất lượng tương tác giữa giáo viên và học sinh. Thầy cô và con có chủ động, tích cực sử dụng Tiếng Anh không? Các con có được truyền động lực và sự hào hứng không? Có nhiều dạng trò chơi hay học liệu thú vị được sử dụng trong lớp học không?…

Bên cạnh số lượng (quantity) thì chất lượng (quality) tương tác hay sự đa dạng trong các hoạt động tương tác với ngôn ngữ cũng tạo nên hiệu quả đầu ra. Trẻ luôn luôn tiếp nhận ngôn ngữ tốt nhất khi các hoạt động vui vẻ, ý nghĩa và gắn liền với đời sống thực.

[7] Hoạt động ngoài giờ (Extra Curriculum Activities)

Trong một trường học/chương trình đào tạo nơi cam kết cao với mục tiêu đã đề ra, các hoạt động ngoài giờ chính khoá thường sẽ có tính bổ trợ và thu hút sự quan tâm tham gia của bố mẹ. Ví dụ: trường tập trung mũi nhọn vào Tiếng Anh và văn hoá toàn cầu sẽ có các chương trình giao lưu, trao đổi học sinh (student exchange), trại hè tại nước ngoài, cuộc thi quốc tế sử dụng Tiếng Anh hay các nội dung hoạt động sự kiện liên quan đến vấn đề toàn cầu như môi trường, biến đổi khí hậu,…

Lời kết

Theo quan sát chủ quan của mình, bố mẹ ở các thành phố lớn hiện nay rất quan tâm và đầu tư cho giáo dục con cái. Hệ thống trường tư thục bao gồm nhiều định hướng phát triển như chuyên/học thuật, song ngữ/quốc tế, phát triển cân bằng,… để bố mẹ lựa chọn sao cho phù hợp với định hướng của gia đình cũng như nhu cầu của đứa trẻ. Tuy nhiên, thành thực mà nói, vấn đề giao tiếp và cung cấp thông tin giữa nhà trường và bố mẹ trong giai đoạn tuyển sinh vẫn còn nhiều vấn đề như quảng cáo không trung thực, “bơm” thành tích để tạo danh tiếng, khoảng cách giữa “muốn nói” và “có thể làm” khác nhau quá xa,… Trong khi đó, việc chọn trường học cho con là một quyết định rủi ro cao và chi phí cao. Và ngược lại, dù luôn cố gắng để đạt được sự cân bằng giữa kinh doanh và sứ mệnh giáo dục, các nhà trường vẫn gặp nhiều rào cản trên con đường tự hoàn thiện và nâng cấp. Vì vậy, sẽ chẳng có một ngôi trường nào hoàn hảo hay thoả mãn tất cả các gia đình.

Khi chọn trường cho con, bố mẹ hãy luôn nhớ “chọn tiêu điểm” (mũi nhọn ưu tiên cho từng giai đoạn) để lọc các phương án giúp con và gia đình đạt mục tiêu. Đồng lời hãy có la bàn (những câu hỏi định hướng, những tiêu chí quan trọng, những giá trị không thể đàm phán,…) để định hướng. Ví dụ: trong trường hợp gia đình mình, mình xác định việc sử dụng tốt song ngữ Anh – Việt là quan trọng nhất; và mình tin tưởng mạnh mẽ vào con người/nhân sự chuyên môn của trường học. Do đó, mình sẽ tìm kiếm những trường song ngữ có đội ngũ chuyên gia, giáo viên chất lượng cao, thông qua nhiều cách tìm hiểu và tiếp cận.

Cuối cùng, hãy luôn tin vào trực giác của mình bởi bạn là người hiểu con nhất và cũng cần là người được bình an nhất để đồng hành cùng con.

[eROLE] – Giáo dục đúng vai là chuỗi bài viết suy ngẫm về những vai trò khác nhau trong giáo dục – nhà trường & gia đình. Để đọc các bài viết cùng chủ đề, vui lòng xem tại đây

Cảm ơn bạn đã đọc bài blog của mình. Hi vọng bạn có thể tìm được một vài thông tin hữu ích và thú vị.

Chi.